ΜΟΙΡΟΓΝΩΜΟΝΙΟ

Ένα Σχόλιο στο Προνομιούχο μας Ενδιαφέρον

Ο πατέρας μου, όπως και πολλοί άλλοι άνθρωποι από την Αλβανία και όχι μόνο, πέρασε τα σύνορα, για να έρθει στην Ελλάδα, παράνομα στο τέλος της δεκαετίας του ενενήντα. Κάθε φορά που προσπαθώ να φανταστώ πώς ήταν ο πατέρας μου στην ηλικία που ήρθε στην Ελλάδα, τον σκέφτομαι ρομαντικό και ερωτευμένο και με μακριά μαλλιά και μπούκλες, μιας και ξέρω ότι ο λόγος που οι γονείς της μητέρας μου επέτρεψαν τον γάμο τους είναι η υπόσχεση του πατέρα μου ότι θα ζήσουν στην Αθήνα και μιας και έχω δει φωτογραφίες του από τότε.

Αυτό είναι μια ρομαντική ιστορία, μόνο όσο το αφήνω στο μυαλό μου να είναι απλά αυτό. Ήταν βέβαια δεδομένο ότι η ζωή στην Αθήνα θα ήταν ασύγκριτα καλύτερη από τη ζωή στο μικρό χωριό τους στα νότια της Αλβανίας, η οποία το 1997 βρισκόταν σε εμφύλια διαμάχη, λίγο καιρό μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος στη χώρα. Μιλάμε, όμως, για μια πορεία που έγινε με τα πόδια, σε μια περιοχή ως επί το πλείστον ορεινή και κατά τα άλλα αχαρτογράφητη για τον πατέρα μου, τελείως άγνωστη. Χωρίς κάποιο μέσο πλοήγησης και χωρίς να γνωρίζει τη γλώσσα ο μπαμπάς έπρεπε να διανύσει μια κατά τα άλλα πολύ μεγάλη έκταση, μέχρι να νιώσει πλέον ασφαλής- ή μάλλον ασφαλέστερος, ακόμα προσπαθεί να υπάρξει ασφαλής στο ελληνικό έδαφος. Στο μεταξύ, αναγκαζόταν να κοιμάται έξω, στο ύπαιθρο, όπου μπορούσαν να τον κλέψουν, ενώ κοιμόταν, ή να τον δείρουν οποτεδήποτε, για να τον κλέψουν στη συνέχεια. Και αυτό και έγινε τουλάχιστον μία φορά, από ό,τι ξέρω.

Από την άλλη, τα σύνορα δεν ήταν αφύλακτα. Οι ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις φύλαγαν τα ελληνικά σύνορα από όλους αυτούς τους ανθρώπους, τους οποίους παράλληλα τα μέσα επικοινωνίας κατάφεραν άμεσα να καταστήσουν επικινδυνότατους για κάθε φιλειρηνικό Έλληνα υπήκοο, αναδεικνύοντας τη γενετική προδιάθεση αυτών των ανθρώπων προς το έγκλημα, με τρόπο που κατέστησε μέχρι και εμένα το πιο εγγενώς εγκληματικό οχτάχρονο στο δημοτικό. Κι αν κάνω χιούμορ, αυτό είναι για να αναδείξω το παράλογο. Κατά τα άλλα, η βία που δέχτηκαν αυτοί οι άνθρωποι από τα ελληνικά μέσα εξουσίας με την είσοδό τους στη χώρα ξεπερνάει το παράλογο με τρόπους που δεν είναι καθόλου αστείοι. Σίγουρα επρόκειτο για λαθρομετανάστες και στο πλαίσιο της μεταναστευτικής πολιτικής του κράτους έπρεπε να συλληφθούν. Οι άνθρωποι αυτοί, όμως, ακόμα κι όταν ήταν άοπλοι (και ήταν πολύ συχνά άοπλοι) ξυλοδέρνονταν από τους φαντάρους και αφήνονταν αναίσθητοι στον χώρο όπου έχαναν τις αισθήσεις τους και, αν είχαν κάτι που οι φαντάροι μπορούσαν να κλέψουν, το έχαναν κι αυτό. Οι φαντάροι, όμως, στο αφήγημα του ελληνικού κράτους τότε άνηκαν στο σώμα του Διγενή Ακρίτα της μοντερνικότητας. Στο δικό μου αφήγημα και αυτό των γονιών και των συγγενών μου, οι φαντάροι ήταν αυτοί που έδειραν τον πατέρα και τους θείους μου, που έδειραν μάλιστα μέχρι θανάτου άλλους, των οποίων τα σώματα βρέθηκαν, και που ποιος ξέρει τι έκαναν σε άλλους, οι οποίοι παρέμειναν χαμένοι. Κι αν δεν έχω ιστορικές πηγές να το αποδείξω αυτό, παραθέτω μονάχα τις εμπειρίες της οικογένειάς μου.

Νιώθω τον εαυτό μου αρκετά τυχερό. Ως παιδί μεταναστών στην Ελλάδα ή μάλλον ως μετανάστης ο ίδιος (αν και έχω γεννηθεί στην Ελλάδα και ζω έκτοτε εδώ, έλαβα την ελληνική ιθαγένεια λίγο πριν τα δέκατα ένατα γενέθλιά μου, τρία χρόνια μετά την αρχική μου αίτηση) δεν είχα ποτέ προσωπικά κάποια κακή εμπειρία με την ελληνική αστυνομία. Αυτό, όμως, δεν ισχύει για όλους. Πολλές φορές, από όταν ήμουν μικρός μέχρι και αρκετά πρόσφατα, ο μπαμπάς μου έχει βρεθεί στο αστυνομικό τμήμα, επειδή δεν είχε πάνω του το διαβατήριό του ή την άδεια παραμονής του. Δεν ξέρω τη μέθοδο με την οποία έχουν γίνει αυτού του είδους οι έλεγχοι από την αστυνομία. Πώς επιλέγουν ποιον θα ρωτήσουν αν έχει πάνω του την άδειά του;  Ξέρω, πάντως, ότι προσωπικά δεν με έχουν σταματήσει τυχαία στον δρόμο, για να μου ζητήσουν ταυτότητα. Και ούτε έχει συμβεί κάτι παρόμοιο σε κάποιον ή κάποια από τους φίλους μου. Θυμάμαι, ωστόσο, στο γυμνάσιο και στο λύκειο, πριν πάρω την ελληνική ιθαγένεια, να σκέφτομαι ότι μάλλον θα έπρεπε να κουβαλάω κι εγώ παντού το διαβατήριο ή την άδειά μου. Έχω δει μέχρι και όνειρο ότι έδειξα την ελληνική μου πια ταυτότητά σε αστυνομικό που, αφού είδε το όνομά μου και το όνομα των γονιών μου, μου είπε ότι δεν είμαι Έλληνας και έσκισε την ταυτότητά μου. Όταν πήγαινα δε και γυμνάσιο, διαδιδόταν ότι Χρυσαυγίτες είχαν απαλλάξει την ελληνική αστυνομία από αυτού του είδους την αγγαρεία και ενεργούσαν τους ίδιους impromptu ελέγχους σε μετανάστες. Από τότε και μέχρι και σήμερα, όχι μόνο εξαιτίας αυτού αλλά εξαιτίας πολλαπλών παραγόντων, περνώντας έξω από τα πρώην πλέον γραφεία της Χρυσής Αυγής στη Μεσογείων, δίπλα στον σταθμό της Κατεχάκη, νιώθω ένα αίσθημα πανικού, σαν να υπάρχει κάτι στο λαιμό μου. Όσο ήταν ακόμα ενεργά, προσπαθούσα όσο περπατούσα δίπλα του να μην βλέπω καν το κτήριο.

Η φίλη μου, η Δανάη, με έχει μάθει κάθε φορά που ξεκινάω να μοιράζομαι κάτι με πάθος σε πολύ κόσμο να σκέφτομαι γιατί το κάνω αυτό και τι σημαίνει για εμένα. Άρχισα να σκάβω, για να βρω αυτές τις σκέψεις, αφού έπιασα τον εαυτό μου να εξηγεί στους γονείς μου τα γεγονότα σχετικά με τη δολοφονία του George Floyd. Τους εξηγούσα το γεγονός, το τι συνέβη αυτή τη μέρα, τι συμβαίνει γενικά και τι συμβαίνει αυτές τις μέρες εκεί, όσο βλέπαμε το αστυνομικό κέντρο του Minneapolis να φλέγεται. Αλήθεια χαίρομαι με τη μαζική απάντηση των Ελλήνων σε αυτό. Είδα κόσμο να κοινοποιεί πηγές και να εκφράζει την υποστήριξή του προς το κίνημα, είδα κόσμο να προσφέρει χρήματα για την υποστήριξη του Black Lives Matter και είδα κόσμο να μπαίνει στη διαδικασία της περαιτέρω ενημέρωσης για αυτά τα θέματα. 

Ωστόσο, δεν θα πω ψέματα, παραξενεύτηκα πολύ. Παραξενεύτηκα, γιατί γνωρίζω την ελληνική πραγματικότητα. Οι αντιρατσιστές την τελευταία φορά που τους μέτρησα δεν ένιωθα να είναι τόσοι. Ένιωθα ότι τα πράγματα ήταν πολύ πιο άσχημα, πιο επικίνδυνα στη χώρα μας- και αντιδράσεις σε ζητήματα όπως η δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου μου το θυμίζουν ακόμα. Θα ήθελα να δεχτώ ότι κάνω λάθος και θα ήθελα αυτή να είναι η αλήθεια και ας γραφεί ότι, μέχρι να τελειώσω να γράφω αυτό το κείμενο, ακόμα το ελπίζω. Υπάρχει, όμως, κάτι το εξωτικό, αν μου επιτρέπεται ο όρος, στο τι συμβαίνει από την πλευρά που βρισκόμαστε, ως άτομα που ζουν στην Ελλάδα.

Σκέφτομαι ότι η πολιτική τοποθέτηση είναι κάτι που σε μεγάλο βαθμό συμβαίνει με τους όρους που θέτει ο συγκεκριμένος κάθε φορά τόπος και χρόνος. Ως Έλληνες και Ελληνίδες που παρακολουθούμε τα γεγονότα, βρισκόμαστε σε μια άλλη χώρα προφανώς και σε μια άλλη, τελείως διαφορετική ιστορική πραγματικότητα. Η Ελλάδα δεν έχει αποικιοκρατικό παρελθόν, ούτε συμμετοχή στον θεσμό της δουλείας με τον τρόπο ή την ένταση που χώρες όπως οι Η.Π.Α. είχαν. Δέχομαι την οποιαδήποτε διόρθωση στην επόμενή μου πρόταση, αλλά αισθάνομαι ότι κυρίως (όχι εξολοκλήρου) το white privilege δεν υπάρχει στην Ελλάδα με τον τρόπο που αυτό συμβαίνει στην Αμερική. Το προνόμιο εδώ αφορά στη σχέση Ελλήνων (ιθαγενείς) και μεταναστών-προσφύγων, μεταξύ των οποίων πολλοί είναι λευκοί. Βέβαια, το white privilege έχει εφαρμογή ως προς τις σχέσεις Ελλήνων με μη λευκούς μετανάστες-πρόσφυγες, αλλά και στις σχέσεις των μεταναστών-προσφύγων μεταξύ τους. Όμως, στην περίπτωση των Αφροαμερικανών, οι προνομιακές σχέσεις αφορούν στη σχέση Αμερικανών με άλλους Αμερικανούς. Μάλιστα, αφορά σε μια φυλή που βρίσκεται στην ήπειρο για αιώνες, αφού ξεριζώθηκε από τη γη των προγόνων της και εξαναγκάστηκε σε δουλεία, ανελευθερία και καταπίεση και θεωρήθηκε ανάξια σεβασμού, δίχως αξία γενικότερα.

Δεν προσπαθώ να πω ότι το ένα είναι χειρότερο από το άλλο, προσπαθώ να πω ότι το ένα είναι διαφορετικό από το άλλο και ότι το ένα το καταλαβαίνουμε και το άλλο όχι. Ή ίσως, υπερ-καταλαβαίνουμε το δεύτερο. Η δολοφονία του George Floyd, αφού γδύνεται από τις κοινωνικές του περιστάσεις, είναι απλά μια συντακτική δομή, υποκειμένου, ρήματος και αντικειμένου, ενεργούντος και παθούντος προσώπου. Η ηθική κρίση είναι ό,τι πιο απλό μπορούμε να κάνουμε, είναι σαν να ακούμε βιβλική παραβολή. Δεν λέω ότι η κατηγορία του δολοφόνου του George είναι πράγμα κακό, ούτε λέω ότι δικαιολογείται όποιος έχει αμφιβολίες, λέω ότι για εμάς στην Ελλάδα δεν μπορεί να υπάρξει και άλλη αντίδραση πέρα από την κατηγορία. Δεν νιώθουμε άβολα, όπως θα έπρεπε, και εξωτερικεύουμε αντανακλαστικά. Παράλληλα, πολύ καλώς από τη μία ενημερωνόμαστε για το white privilege και για την κατάσταση στην Αμερική. Είναι απίστευτο και το λατρεύω και το θαυμάζω. Αναρωτιέμαι μόνο κατά πόσο οι συγκεκριμένες αυτές γνώσεις μάς βοηθούν να φερθούμε με περισσότερη κατανόηση στους λιγότερο προνομιούχους που θα συναντήσουμε περπατώντας την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα, το Ηράκλειο. Σίγουρα, πάντως, ό,τι μαθαίνουμε δεν είναι και εκτός θέματος.

Είναι σημαντικό να χρησιμοποιήσουμε αυτή την περίσταση, για να καταλάβουμε ότι η καταπίεση αφορά και σε πράγματα τα οποία δεν διαλύονται με μία ματιά και τα οποία δεν καταλαβαίνουμε απευθείας ούτε στην ουσία τους ούτε ότι τα κάνουμε. Ο ρατσισμός δεν έχει να κάνει μόνο με μαυροφορεμένους που έχουν για τατού σβάστικες. Ο ρατσισμός είναι αποτέλεσμα του συστήματος και είναι πιο επικίνδυνος εκεί πού δεν είναι τατού στο μπράτσο κανενός, εκεί πού κρύβεται, εκεί πού παραμονεύει ανεπαίσθητος. Κι αυτό γιατί με αυτό τον τρόπο αναπαράγεται ανενόχλητος. Πολύ συχνά η καταδίκη του ρατσισμού είναι απλό πράγμα, δεν πρέπει, όμως, να είναι μόνο αυτό. Είναι σημαντικό να μιλάμε για μια διαδικασία βαθύτατα προσωπική και αναλυτική, έτοιμη να αναποδογυρίσει πράγματα που φαίνονται ακίνητα, πράγματα που μοιάζουν να προϋπάρχουν εκεί, από πριν εμφανιστούμε οι ίδιοι.

Πιστεύω ότι η υποστήριξη αυτή τη στιγμή είναι μονόδρομος. Πρέπει και εμείς να υψώσουμε τη φωνή μας στο ίδιο μήνυμα με τους συγγενείς, τους φίλους και τους συντοπίτες του George Floyd. Πρέπει να βοηθήσουμε τις φωνές των ανθρώπων που βιώνουν την καταπίεση αυτή συστηματικά και συστημικά να ακουστούν όσο πιο δυνατά γίνεται, πιο δυνατά κι από εμάς. Προχωρώντας, όμως, οφείλουμε να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε για το τι μπορούμε να κάνουμε και στον δικό μας χώρο. Το ενδιαφέρον αυτό πρέπει να μείνει το ίδιο έντονο και να κάνουμε τις σωστές ερωτήσεις ξανά και ξανά και όλο και δυνατότερα. Σε ποιες συνθήκες καταπίεσης ζουν σήμερα στη χώρα μας οι μετανάστες; Από ποιους κινδυνεύουν και πώς; Πώς θα βοηθήσουμε τους πρόσφυγες που φτάνουν στη χώρα μας; Πώς θα προστατέψουμε τις θηλυκότητες, τα άτομα οποιασδήποτε σεξουαλικότητας ή έμφυλης ταυτότητας; Πώς θα προστατέψουμε οποιονδήποτε αδύναμο από τους εαυτούς μας και έπειτα από όλους αυτούς που ασκούν εξουσία σε βάρος μας και μόνο για χάρη του εαυτού τους; 


Χρήσιμοι Σύνδεσμοι Υποστήριξης: 
[Τα παρακάτω δεν αποτελούν έναν ενδελεχή, περιεκτικό κατάλογο των φορέων υποστήριξης, αλλά αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας στο διαδίκτυο. Απολογούμαι εκ των προτέρων για οποιαδήποτε τυχόν παράλειψη, παρακαλώ να επικοινωνήσετε μαζί μου, εφόσον έχετε να προτείνετε κάποια διόρθωση.]

Black Lives Matter: εδώ & εδώ
Πρόσφυγες: εδώ
Μετανάστες: εδώ
Θηλυκότητες: εδώ & εδώ 
ΛΟΑΤΚΙ+: εδώ

Στήριξη Ασθενών: εδώ


κείμενο και φωτογραφία του Μαρλένο 
σχέδια της Ραφαέλας 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *