ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ & ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ

Mathangi/Maya/M.I.A: όχι ακριβώς ένα review

Το Mathangi/ Maya/ M.I.A δεν είχα καταφέρει να το δω στις προβολές που είχαν πραγματοποιηθεί στις Νύχτες Πρεμιέρας. Όταν, λοιπόν, έμαθα πριν κάποιους μήνες τυχαία ότι θα παιζόταν στο In Edit Music Film Festival, οριακά διακτινίστηκα στον κινηματογράφο του ΑΣΤΟΡ. Ανέκαθεν, είχα μια αδυναμία στις αντιφάσεις που ενσάρκωνε εκείνη: γίνεται να κάνεις μουσική για τα μεγάλα κλαμπ του Λονδίνου και ταυτόχρονα οι στίχοι σου να αναφέρονται σε καταπιεσμένους, σε πρόσφυγες και σε ανθρώπους οι οποίοι απαρτίζουν μια από τις μεγαλύτερες οργανώσεις ανταρτών που έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία 25 χρόνια; Το ντοκιμαντέρ του φίλου και συμφοιτητή της, Steve Loveridge, αναλαμβάνει να πει μια ιστορία από ερασιτεχνικά τραβηγμένα πλάνα 22 χρόνων της ζωής της Mathangi.

Η Mathangi Arulpragasam, κατά κόσμον Μ.Ι.Α, γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1975 (ναι είναι 43 χρονών, αν και μάλλον έχει παιχτεί κάποια συμφωνία Ντόριαν Γκρέι εκεί) και, όταν ήταν 6 μηνών, οι γονείς της επανατοποθετήθηκαν στην Τζάφνα, μια επαρχία της Σρι Λάνκα. Τόσο οι γονείς της, όσο και εκείνη θεωρούνται Ταμίλ, μια εθνοτική ομάδα, η οποία δεν ταυτίζεται με κάποιο επίσημο κράτος, αλλά ζει διασκορπισμένα σε διάφορες χώρες, όπως η Μαλαισία, η Ινδία, η Σιγκαπούρη και η Σρι Λάνκα. 

Η κύρια θεματική του ντοκιμαντέρ είναι ο εμφύλιος πόλεμος από τον οποίο σπαρασσόταν η Σρι Λάνκα για περίπου 25 χρόνια. Ο πόλεμος έληξε επίσημα το 2009 με ήττα του κινήματος των Ταμίλ. Οι Ταμίλ διεκδικούσαν την ανεξαρτησία τους, καθώς θεωρούσαν ότι ήταν θύματα εξόφθαλμων διακρίσεων από την κυβέρνηση της Σρι Λάνκα, η οποία ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από Σιναλέζους. Σε αυτό το πλαίσιο, δημιουργείται μια οργάνωση ανταρτών με όνομα «Τίγρεις Ταμίλ» στην οποία οργανώνεται και ο πατέρας της M.I.A. Η υπόλοιπη οικογένεια μετακομίζει σε διαφορετική περιοχή της Σρι Λάνκα, ώστε να γλιτώσει από τυχόν αντίποινα του στρατού, και εν τέλει 11 χρόνια μετά εγκαθίστανται στο Λονδίνο ως πολιτικοί πρόσφυγες. Ο πατέρας της θα μείνει εκεί και η M.I.A δεν θα έχει καμία απολύτως επαφή μαζί του.

Η M.I.A θα πάει σε αγγλικό σχολείο και λίγα χρόνια αργότερα θα φοιτήσει στην Σχολή Τεχνών και Design Saint Martins. Ακριβώς επειδή ήθελε να ασχοληθεί με την δημιουργία φιλμ, όλο το ντοκιμαντέρ αποτελεί πραγματικά ντοκουμέντα της ζωής της τα οποία τα έχει τραβήξει σε μεγάλο βαθμό η ίδια δείχνοντας την ζωή της τόσο στην Σρι Λάνκα, όσο και στο Λονδίνο, αλλά και αργότερα στην Αμερική. Στο θατσερικό Λονδίνο θα συνειδητοποιήσει πολύ σύντομα ότι είναι διαφορετική, ότι στα μάτια του κόσμου ενσαρκώνει ένα στερεότυπο το οποίο είναι πολύ στενό για να την χωρέσει. Από ένα γειτονικό της σπίτι, θα ακούσει μια θυμωμένη μελωδία, κάποιες φωνές που μιλάνε για μετανάστες που έρχονται στο Λονδίνο, μόνο και μόνο για να αντιμετωπίσουν αποκλεισμό και ρατσιστικές συμπεριφορές. Η μπάντα αυτή είναι οι Clash, οι οποίοι θα την επηρεάσουν βαθιά μουσικά (αρκεί κανείς μόνο να ακούσει αυτήν εδώ την εισαγωγή και να σκεφτεί τι του θυμίζει) αλλά και στιχουργικά, καθώς οι πρώτοι στίχοι του Galang  London calling, speak the slang now” είναι αναφορά στο αντίστοιχο τραγούδι. 

Το ντοκιμαντέρ δεν εξελίσσεται γραμμικά. Έχει αρκετές παλινδρομήσεις και επί της ουσίας πρόκειται για εγκιβωτισμένη αφήγηση, αφού είναι ντοκιμαντέρ μέσα σε ντοκιμαντέρ. Παρ’ όλα αυτά, μπορούμε να βρούμε έναν συσχετισμό με βάση τον τίτλο της ταινίας. Τα τρία ονόματα με τα οποία θα γνωρίσουμε τον ίδιο άνθρωπο, υπό διαφορετικό πρίσμα. Από την Mathangi της Σρι Λάνκα, στην Maya του Λονδίνου και τέλος στην M.I.A (Missing In Action), το καλλιτεχνικό όνομα που υιοθέτησε προς τιμήν του ξαδέρφου της που χάθηκε στις στάχτες του εμφυλίου.

Το 2001 θα επιστρέψει στην Σρι Λάνκα, προσπαθώντας να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ για την κατάσταση στην οποία βρισκόταν η χώρα. Θα συνειδητοποιήσει ότι ελάχιστος κόσμος είναι πρόθυμος να μιλήσει για το τι συμβαίνει, καθώς φοβάται μήπως έχει κυρώσεις από τον στρατό ή την αστυνομία. Θα μάθει ότι τα πράγματα είναι αρκετά τεταμένα· η αστυνομία κάνει εφόδους αιφνιδιαστικά τα βράδια σε σπίτια, οι επιθέσεις σε Ταμίλ αποτελούν συχνό φαινόμενο, ακόμα και σε άμαχο πληθυσμό. Συνειδητοποιώντας ότι, εάν δεν είχε φύγει, αυτή θα ήταν η καθημερινότητά της, θα γυρίσει μετά από 2 μήνες στο Λονδίνο και θα ξεκινήσει να ηχογραφεί το πρώτο της demo, το Galang, του οποίου το βιντεοκλίπ θα έχει αναφορές στους Τίγρεις Ταμίλ και πιο συγκεκριμένα στην γυναικεία ομάδα που είχαν σχηματίσει.

Από κει και ύστερα, η ταινία εστιάζει στο  ντόμινο πολιτικοποιημένων τραγουδιών που δημιούργησε, όπως το Sunflowers,το οποίο συνδέει τους αντάρτες της Σρι Λάνκα με τους μουσουλμάνους μετανάστες που δουλεύουν στα εργοστάσια της Nike, ή το Bucky Done Gun, το οποίο περιγράφει την εμπειρία που έχει κανείς στο πεδίο της μάχης. Χαρακτηριστικό είναι ότι το Sunflowers έχει μέσα στίχο ο οποίος είναι υπέρ της απελευθέρωσης της Παλαιστίνης: “Like p.L.o I don’t surrender”, για τον οποίο δέχτηκε πιέσεις να τον απομακρύνει, κάτι που τελικά δεν έκανε και είχε ως αποτέλεσμα για ένα χρονικό διάστημα να της απαγορεύεται η είσοδος στις Η.Π.Α.. Όλα αυτά συνέθεσαν το πρώτο της δίσκο, το Arular, το οποίο πήρε το όνομά του από το πολεμικό ψευδώνυμο που χρησιμοποιούσε ο πατέρας της στους Τίγρεις του Ταμίλ.

Το τραγούδι το οποίο την έκανε διάσημη, το Paper Planes, ενσαρκώνει όλα τα στερεότυπα που έχουν οι άνθρωποι απέναντι στους μετανάστες. «Ο κόσμος νομίζει ότι είμαστε εδώ, για να τον σκοτώσουμε ή να του πάρουμε τις δουλειές» λέει ειρωνικά η M.I.A σε έναν δημοσιογράφο, κάνοντας σαφή αναφορά στον στίχο κατατεθέν του τραγουδιού. Το δεύτερο της άλμπουμ, το Kala, έχει το όνομα της μητέρας της και είναι αυτό που θα την τοποθετήσει μόνιμα πια στον μουσικό χάρτη.

Όπως σωστά αναφέρεται στο ντοκιμαντέρ, η Μ.Ι.Α είναι από τους λίγους καλλιτέχνες οι οποίοι προτάθηκαν την ίδια χρονιά τόσο για το βραβείο Όσκαρ, όσο και για το Γκράμι για τα τραγούδια O…Saya και Paper Planes αντίστοιχα.

Ο πολιτικός ακτιβισμός της είναι διάχυτος καθ΄ όλη την διάρκεια της ταινίας, με δημόσιες δηλώσεις της ότι η κυβέρνηση της Σρι Λάνκα πραγματοποιεί γενοκτονία των Ταμίλ, αλλά και με την δημιουργία ενός τραγουδιού/βιντεοκλίπ, το οποίο έγινε αντικείμενο πολλών αντιδράσεων.

Αφορμή για την δημιουργία του Born Free ήταν ότι η M.I.A είχε παρατηρήσει πως κανείς δεν σχολίαζε, όταν προωθούσε διαδικτυακά (κυρίως μέσω του twitter) τις εκτελέσεις που γίνονταν στην Σρι Λάνκα εις βάρος του πληθυσμού των Ταμίλ. Με αυτό το σκεπτικό, στο βιντεοκλίπ του Born Free την θέση των καταπιεσμένων παίρνει μια ομάδα κοκκινομάλλικων παιδιών, τα οποία οδηγούνται βίαια προς την εκτέλεσή τους. Το βίντεο λογοκρίθηκε από το Youtube, αποσύρθηκε, ανέβηκε σε ξεχωριστή κατηγορία και, μετά από αλλεπάλληλα σβησίματα και επαναφορτώσεις, τη δεδομένη στιγμή υπάρχει με την προειδοποίηση από την πλατφόρμα ότι είναι βίντεο μόνο για ενηλίκους. Για την ιστορία, την σκηνοθεσία του έκανε ο Ρομέν Γαβράς, ο γιος του Κώστα Γαβρά. 

Στην κριτική που δέχτηκε, εκείνη απάντησε απλώς:
No one gave a shit about a real execution that I posted on twitter 2 months ago.

Για καιρό, οι σχέσεις της με τους δημοσιογράφους θα είναι αρκετά τεταμένες, ειδικά με τους New York Times. Θα κατηγορηθεί ότι στηρίζει και χρηματοδοτεί τρομοκράτες, αλλά και ότι είναι υποκριτικό να μιλάει με επαναστατικούς όρους, όταν εκείνη έχει εξασφαλίσει τα προς το ζην και κατοικεί σε μια από τις καλύτερες γειτονιές της χώρας. 

Τα πράγματα θα χειροτερέψουν, όταν στην κοινή της εμφάνιση της στο Super Bowl  μαζί με την Madonna και την Nicki Minaj, την ώρα που ερμηνεύουν το Give me all your luvin, η Μ.Ι.Α εντελώς αυθόρμητα στο δικό της κουπλέ θα κάνει μια χειρονομία στην κάμερα σηκώνοντας το μεσαίο δάχτυλο του χεριού της. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα το NFL  (η διοργανώτρια αρχή του αμερικάνικου ποδοσφαίρου) να της κάνει μήνυση ζητώντας 15 εκατομμύρια.

Από την ταινία μπορεί κανείς εύλογα να καταλάβει ότι η Μ.Ι.Α δεν ήθελε απλώς να δείξει τα τραγούδια της και το πρωτότυπο της μουσικής της. Ο σκηνοθέτης ενδιαφέρεται να αποτυπώσει το ταξίδι της τόσο κυριολεκτικά (εξ ου και οι συχνές αλλαγές από Σρι Λάνκα στο Λονδίνο), όσο και μεταφορικά: την πορεία της από πρόσφυγα σε αντισυμβατική διεθνούς μεγέθους ποπ σταρ. Η Μ.Ι.Α δεν κρύβεται, δεν το έχει ανάγκη. Γι’ αυτό και η ταινία θα αναδείξει όλες τις πτυχές του χαρακτήρα της: την αμηχανία της, όταν βρίσκεται πρώτη φορά σε κόσμο που την αναγνωρίζει, τον θυμό της, όταν συνειδητοποιεί ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης παραποιούν τις δηλώσεις της, ακόμα και την θλίψη της, όταν αναφέρεται στον πατέρα της και στην ζωή της στην Σρι Λάνκα.

Αν μου έμεινε ένα πράγμα από την ταινία πολύ έντονα, αυτό είναι η αρχή της. Πραγματοποιούνται τα γυρίσματα του Borders, του τραγουδιού το οποίο αναφέρεται στην προσφυγική κρίση που ξέσπασε το 2015. Ο Steve την ρωτάει γιατί δεν σταματάει επιτέλους να αποτελεί μια «προβληματική ποπ σταρ» και απλώς να ηρεμήσει και να προσαρμοστεί. Η απάντησή της είναι (για εμένα τουλάχιστον) ο πυρήνας της ταινίας.

“If I shut up and get a hit, I would have to become a drug addict and overdose, or like meet a very bad end to the story because that’s what happens when you don’t express the shit you need to express.”


κείμενο της Χαριτίνης
ζωγραφιά της Αφροδίτης Νινιού



Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *